Gdy we współczesnym świecie myślimy o Shaolin Kung Fu, przed oczami natychmiast staje nam majestatyczna sylwetka Klasztoru, malowniczo położonego w pasmie górskim Song w prowincji Henan. Dzisiejszy obraz klasztoru kojarzy się z imponującymi pokazami akrobatycznymi, tysiącami uczniów w szkołach wokół miasta Dengfeng oraz globalną marką rozpoznawalną w każdym zakątku globu. Jednak rzeczywistość historyczna i merytoryczna jest znacznie bardziej złożona. To, co widzimy dzisiaj w samym klasztorze, jest w dużej mierze owocem nowożytnej rekonstrukcji (więcej na ten temat przeczytasz w artykule o ludowym Kung Fu). Aby zrozumieć, czym naprawdę jest tradycyjne Shaolin Kung Fu – sztuka pragmatyczna, wymagająca, głęboko zakorzeniona w tradycji bojowej i kulturze – musimy cofnąć się do momentu, w którym sztuka ta niemal całkowicie zniknęła z powierzchni ziemi.
Niszczycielski XX wiek i upadek tradycji w klasztorze
Pierwsza połowa XX wieku oraz kolejne dekady przyniosły serię dramatycznych wydarzeń dla tradycji Shaolin. Pożar klasztoru w 1928 roku, wstrząsy polityczne, wojna domowa, a w końcu niszczycielski okres Rewolucji Kulturalnej (1966–1976) doprowadziły do sytuacji, w której codzienna praktyka sztuk walki wewnątrz świątyni niemal całkowicie zamarła. Starzejący się mnisi zostali zmuszeni do opuszczenia murów klasztornych, tradycyjne manuskrypty uległy zniszczeniu, a kultywowanie „dawnych nauk” było surowo zakazane i niebezpieczne. Mury Klasztoru Shaolin opustoszały, a żywa tradycja przestała iść naprzód w swoim historycznym centrum.
Kiedy pod koniec lat 70. i na początku lat 80. nadeszła odwilż polityczna, a popularność filmu Klasztor Shaolin z Jetem Li wywołała ogólnoświatową falę fascynacji chińskimi sztukami walki, stało się jasne, że Shaolin na nowo stanie się centrum kulturowym oraz centralnym punktem na mapie tradycyjnych sztuk walki, nie tylko w Chinach, ale i na świecie. Jednak sama świątynia nie posiadała już zasobów ludzkich, by kultywować autentyczny przekaz. Ci, którzy przeżyli lub pozostali w świątyni przez okres Rewolucji Kulturalnej, starzeli się i nie widać było następców. Aby odzyskać dawną świetność Shaolin, trzeba było zwrócić się do tych, którzy niegdyś zostali wygnani przez władze, lub mówiąc wprost – uciekli, by ratować własne życie. Bowiem w tamtych latach serce sztuki walki nie znajdowało się w budynkach klasztornych, ale w ludowej społeczności – w ludziach, którzy opuścili świątynię lata wcześniej i ukrywali wiedzę w wiejskich osadach u podnóża góry Song.
Odrodzenie:
Odnalezienie depozytariuszy wiedzy
Aby przywrócić Shaolin dawną sławę i odtworzyć autentyczny system szkolenia, podjęto szeroko zakrojone starania mające na celu odnalezienie najwybitniejszych żyjących praktyków – niegdyś mnichów (choć nie każdy z nich w przeszłości składał śluby zakonne). Zostali oni odnalezieni i zaproszeni, by ponownie dzielić się wiedzą. Zorganizowano ich jako oficjalną grupę najwyższych autorytetów, nadając im z czasem zaszczytne miano „Dziesięciu Wielkich Mistrzów Shaolin” (少林十大拳师). To właśnie ten kolektyw depozytariuszy wiedzy przechował i odtworzył formy, zasady walki oraz filozofię Shaolin. Nie każdy z nich jednak powrócił do Klasztoru w charakterze mnicha. Wielu z nich zachowało swoje świeckie życie, pracując jednak ramię w ramię z Klasztorem, by przywrócić Shaolin Kung Fu należne mu miejsce.
Tych dziesięciu mistrzów stało się fundamentem, na którym odbudowano tradycyjne sztuki walki rejonu gór Song. Po długich poszukiwaniach oraz znacznym wysiłku włożonym w to, by przekonać dawnych nauczycieli do powrotu, na przestrzeni lat wyłoniła się ta konkretna dziesiątka. Nie każdy z nich powrócił do samego Klasztoru Shaolin w roli mnicha (wielu z nich w międzyczasie założyło rodziny, miało potomków, a niektórzy zwyczajnie nigdy mnichami nie byli), lecz każdy odegrał kluczową rolę w nowożytnej historii klasztoru, sprowadzając do niego – jak i do jego okolic oraz tradycyjnych szkół Shaolin Kung Fu – nienaruszoną esencję prawdziwego, tradycyjnego kunsztu.
Tymi dziesięcioma mistrzami są:
10 Wielkich Mistrzów Shaolin
Liang Yiquan (梁以全) – Ur. 1931. Jeden z najbardziej cenionych mistrzów ludowych, wywodzący się z rodziny o wielopokoleniowych tradycjach w sztukach walki. Założyciel słynnej szkoły Shaolin EPo Martial Arts Academy, stanowiącej trzon tradycyjnego szkolenia wokół Dengfeng.
Liu Baoshan (刘宝山) – Ur. 1931. Współtwórca struktur szkoleniowych w rejonie góry Song, współzałożyciel szkoły Tagou – obecnie największej szkoły Shaolin Kung Fu na świecie, liczącej około 40 000 uczniów. Wychował pokolenia adeptów w oparciu o ciężką bazę fizyczną i tradycyjne formy.
Fu Zhiqian (付志乾) – Ur. 1930. Legenda tradycyjnych form Shaolin z okresu Republiki Chińskiej, bezpośredni kontynuator linii tradycji reprezentowanej przez mistrzów Zhen Xu oraz De Gen. Postać mająca duży wpływ na tradycję Shaolin również w Polsce – o czym przeczytasz w dalszej części tego wpisu.
Wang Changqing (王长青) – Ur. 1943. Znany również pod imieniem Depei. Uczeń wielkiego mistrza Suxi. Z powodu ogromnej wiedzy historycznej i pracy nad spisaniem materiałów szkoleniowych Shaolin zyskał przydomek „Króla Ksiąg Shaolin” (少林书王).
Chen Chengwen (陈成文) – Ur. 1926. Należący wraz z bratem Chen Wujingiem do słynnej rodziny depozytariuszy sztuk walki z wioski Chenjiagou. Współtwórca akademii przechowujących dawne Taolu.
Cui Xizhi (崔西岐) – Ur. 1922. Wybitny znawca tradycyjnych broni oraz praktycznych zastosowań samoobrony, wywodzący się z ludowej linii przekazu.
Chen Wujing (陈五经) – Ur. 1927. Brat Chen Chengwena, uznawany za jeden z filarów tzw. „Trzech Wielkich Szkół Walki” rejonu Dengfeng.
Liu Zhenhai (刘振海) – Ur. 1933. Uczeń mistrza De Gen. Jako pracownik wydziału sportu i kultury w Dengfeng poświęcił życie na odnajdywanie, dokumentowanie i archiwizowanie znikających form ludowego Shaolin.
Diao Hequan (刁合全) – Ur. 1955. Jeden z młodszych w tym gronie, reprezentujący pełną dynamiki i praktycznego zastosowania szkołę walki w bliskim kontakcie.
Wang Zongren (王宗仁) – Ur. 1956. Praktyk, który bezpośrednio od starszego pokolenia przejął unikalny styl pracy i tradycyjne formy broni oraz technik bez broni (tzw. pustych rąk).
Wpływ kolektywu i sytuacja tradycyjnego Kung Fu dzisiaj
Mimo że wielu z nich nie dążyło do rozgłosu, wpływ tego kolektywu był ogromny. To dzięki nim góra Song i miasto Dengfeng stały się na nowo światowym centrum Kung Fu. Najważniejszy wniosek historyczny sprowadza się do faktu, że autentyczne, nieprzetworzone sportowo sztuki walki nie przetrwały wyłącznie w samej instytucji klasztornej, lecz w liniach przekazu tych konkretnych nauczycieli (jak i wielu innych, niewymienionych w tej dziesiątce mistrzów, którzy oraz ich następne pokolenia wciąż nauczają w wioskach i mniejszych skupiskach wokół gór Song).
Pomimo iż sam Klasztor Shaolin w dalszym ciągu jest uznawany za centrum sztuk walki Shaolin, jego główną domeną pozostaje buddyzm i filozofia Chan, gdzie mnisi buddyjscy pielęgnują i kultywują mnisze życie oraz tradycje religijne. Shaolin Kung Fu wciąż obecne w samym klasztorze to w dużej mierze zmodernizowana wersja, która przyciąga turystów z całego świata. Aby szukać faktycznej, tradycyjnej linii przekazu, trzeba sięgać głębiej w struktury klasztorne – zazwyczaj niedostępne dla turystów przyjeżdżających na turnus treningowy – lub właśnie poza mury świątyni, do mistrzów, którzy przechowują spuściznę 10 Wielkich Mistrzów Shaolin.
Warto jednak zaznaczyć, że mimo iż tradycyjne Kung Fu w dużej mierze funkcjonuje poza samymi murami świątyni, Klasztor Shaolin niezmiennie pozostaje centralnym punktem odniesienia kulturowego, duchowego i religijnego. Sztuki walki kultywowane w okolicznych wioskach i szkołach są rozpoznawane jako jego naturalna spuścizna, a mnisi-wojownicy w samym klasztorze są jednymi z najlepszych adeptów tych linii przekazów.
Wielki mistrz Fu Zhiqian (付志乾)
I jego znaczenie dla tradycji Shaolin w Polsce
Spośród całej dziesiątki wielkich mistrzów, postać Mistrza Fu Zhiqian (付志乾) wyróżnia się w sposób szczególny dla tradycji Shaolin kultywowanej w Polsce. Jego życiorys stanowi doskonałe uosobienie dziejów chińskich sztuk walki XX wieku.
Wstąpił do Klasztoru Shaolin w połowie lat trzydziestych XX wieku, mając zaledwie cztery lata. Wychowywał się i dorastał w murach świątyni w czasach, gdy przebywały w niej jeszcze prawdziwe legendy – tacy mistrzowie jak Miao Xing (妙兴), Zhen Xu (贞绪) czy De Gen (德根). Fu Zhiqian stał się ich bezpośrednim, osobistym uczniem, przejmując od nich kompletną wiedzę tradycyjnego Shaolin Kung Fu.
Gdy w latach 60. i 70. doszło do zawirowań politycznych, musiał opuścić klasztor, ale nie porzucił praktyki. Mieszkając w wiosce u podnóża góry Song, w dalszym ciągu trenował i przekazywał wiedzę kolejnym pokoleniom. W latach 80., po powrocie w okolice Dengfeng, wykładał m.in. w szkole jednego ze swoich uczniów, Shi Deyanga (释德扬) – jednego z najbardziej rozpoznawalnych obecnie żyjących mistrzów Shaolin. Przekazywał tam tradycyjne formy do 1999 roku, po czym osiadł w wiosce niedaleko klasztoru, gdzie kontynuował prywatne nauczanie adeptów poszukujących autentyczności (w tym również studentów z zagranicy).
Mistrz Fu Zhiqian nauczający zagranicznych studentów w późnych latach ’90:
Mistrz Fu Zhiqian do końca życia cieszył się ogromnym szacunkiem za bezkompromisowe zachowanie klasycznych form. Był mistrzem, dla którego kluczowa była dynamika, płynność oraz realna aplikacja bojowa. Słynął ze znakomitego opanowania m.in. stylów Hong Quan (洪拳) czy Pao Quan (炮拳), w których każdy ruch miał swoje ścisłe uzasadnienie anatomiczne i taktyczne. Odszedł w 2016 roku w wieku 86 lat, pozostawiając po sobie spuściznę tradycyjnego Shaolin Kung Fu. Jego adepci mieszkają na terenie całych Chin oraz poza ich granicami, w dalszym ciągu pielęgnując i przekazując nienaruszoną tradycję.
Mistrz Fu Zhiqian prezentujący formę Da Pao Quan (大炮拳) w Klasztorze Shaolin w wieku 84 lat:
Połączenie z praktyką Shaolin w Polsce
Od Mistrza Fu Zhiqian do Mistrza Yanxu
W jaki sposób legendarny mistrz Fu Zhiqian jest połączony z praktyką Shaolin w Polsce? Musimy cofnąć się do początku lat 80., kiedy młody chłopak z prowincji Shandong przyjechał w okolice gór Song, by praktykować tradycyjne Shaolin Kung Fu. Tym wówczas młodym chłopakiem był Wielki Mistrz Yanxu.
Naturalnym następcą i spadkobiercą stylu mistrza Fu Zhiqian jest właśnie jego najbliższy adept i uczeń – Mistrz Shi Yanxu (释延旭). Mistrz Yanxu jest wojownikiem oraz mnichem Shaolin 34. pokolenia, który od najmłodszych lat kształcił się bezpośrednio pod okiem mistrza Fu Zhiqian. Przez lata wspólnej praktyki stary mistrz przekazał mu całą posiadaną przez siebie wiedzę na temat tradycyjnych praktyk Shaolin, reprezentowanego stylu i powierzył mu rolę sukcesora linii przekazu.
Mistrz Yanxu jest jednym z najwybitniejszych przedstawicieli swojego pokolenia. Przez długi czas był głównym mistrzem mnichów-wojowników w Klasztorze Shaolin, jak również głównym trenerem kadry reprezentacyjnej prowincji Hebei oraz założycielem własnej akademii niedaleko Klasztoru Shaolin, w której wykształcił tysiące uczniów (można ich obecnie znaleźć również poza Chinami). Jedną z jego życiowych misji jest nie spłycanie Kung Fu do roli estetycznego pokazu, lecz zachowanie ducha i siły przekazanych mu przez jego mistrza Fu Zhiqian. Czuje się wyróżniony, mogąc być dobrym nauczycielem i mentorem dla innych oraz mając możliwość wnoszenia własnego wkładu w promowanie na całym świecie wyjątkowego dziedzictwa wywodzącego się z Klasztoru Shaolin.
Wielki Mistrz, Shi Yanxu
Mistrz Shi Yanyue
Tradycyjne źródło w Shaolin Polska
W tym momencie wiedza jednego z mistrzów wielkiej dziesiątki łączy się z działalnością Shaolin Polska. Główny mistrz naszej akademii, Yanyue, jest bezpośrednim uczniem Wielkiego Mistrza Yanxu, który przekazuje mu niezmienioną wiedzę, odziedziczoną prosto ze źródła. Dzięki temu możesz mieć pewność, że w Shaolin Polska uczysz się tradycyjnego przekazu niezmienionego od stuleci. Jedną z naszych misji jest zachowanie czystości przekazu, tak aby Trening Shaolin zachował swoją tradycję i płynął z nurtem autentycznego źródła.
Dodatkowym smaczkiem dla Ciebie (co jest niewątpliwie ważne dla naszego Shifu) jest fakt, że Shifu Yanyue ma również przywilej trenować ramię w ramię oraz uczyć się nie tylko od Wielkiego Mistrza Yanxu, który jest bezpośrednim spadkobiercą stylu, ale również z wnukiem samego mistrza Fu Zhiqian – Fu Guohao. Stanowi to dodatkowy akcent pokazujący bliskie połączenie z tą tradycyjną linią przekazu, kultywowaną nie tylko w relacji mistrz-uczeń, ale również wewnątrz rodziny.
Yanyue & Wielki Mistrz Yanxu
Yanyue & Fu Guohao (wnuk Wielkiego Mistrza Fu Zhiqian)
Rozpocznij swoją drogę
SKONTAKTUJ SIĘ Z NAMI
Jeżeli chcesz wejść na ścieżkę autentycznego treningu i przekazu Shaolin Kung Fu w Polsce, skontaktuj się z nami poprzez formularz kontaktowy. Jeżeli nie odezwiemy się w ciągu 5 dni roboczych (i nie znajdziesz odpowiedzi w skrzynce głównej, spamie lub zakładce promocje), możesz napisać do nas bezpośrednio na adres: kontakt@shaolintemple.pl